Ga verder naar de inhoud

Wat is sociale innovatie?

Een herbruikbare beker als alternatief voor wegwerpbekers. Een platform om spullen te delen met je buurt. Een inclusief kinderdagverblijf. Een coöperatie waarbij mensen een woning huren van zichzelf.

Wat hebben deze projecten gemeen? Eén: het gaat om vernieuwende producten, diensten, methodes of organisatiemodellen. En twee: ze pakken complexe maatschappelijke uitdagingen aan.

Lieven D'hont in een depot van Op Wielekes
Lieven D'hont in een depot van Op Wielekes - Frank Toussaint

We staan met zijn allen voor enorme en complexe maatschappelijke uitdagingen. Klimaatcrisis, ongelijkheid, armoede … Die uitdagingen kunnen we niet oplossen met business as usual. We hebben nieuwe oplossingen nodig, in economie, energie, voedsel, mobiliteit, solidariteit, huisvesting, onderwijs …

Enter: sociaal innovatoren en sociaal ondernemers. Pioniers die de status quo uitdagen. Die zich niet neerleggen bij de bestaande situatie. Die durven dromen over een andere toekomst. Die vernieuwende en effectieve oplossingen uitwerken. Die hun blik richten op hun missie en hun impact.

Maar er is meer: ze inspireren ook anderen om hun voorbeeld te volgen, en leggen zo de kiem voor een collectieve beweging.

Lets change

Wat is er dan precies vernieuwend?

De innovatie kan bestaan uit een nieuw of verbeterd product. Modecollecties gemaakt uit reststoffen, bijvoorbeeld, of bedrijfsgerichte opleidingen voor kortgeschoolde nieuwkomers. Soms gaat het over bestaande producten, die in een nieuwe markt gelanceerd worden, zoals de herbruikbare festivalbekers die je in een universiteitscafetaria kan vinden. Meestal zit er ook innovatie in het proces. Denk aan koffiebonen geroosterd op zonne-energie, of aan biogroenten die geteeld worden door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Of in het organisatiemodel: zo heeft Vlaanderen nu ook succesvolle wooncoöperaties, naar het voorbeeld van buitenlandse organisaties. Vaak zien we innovatieve vormen van samenwerken, bijvoorbeeld tussen een fabrikant van huishoudtoestellen en een vzw voor mensen in kwetsbare posities, dat een nieuw circulair model oplevert én energiearmoede bestrijdt.

Duy pham Cecb0 8 Hx o unsplash klein

Een hefboom voor systeemverandering

Waarom willen wij iedereen activeren om hun rol op te nemen in sociale innovatie? Omdat die projecten vandaag in het klein tonen wat morgen in het groot kan werken. Ze werken als een hefboom voor een inclusieve en duurzame samenleving. Elke grote verandering begint met een eerste stap. Dat is exact wat de sociaal innovatoren en sociaal ondernemers doen. Het zijn pioniers die overheden, verenigingen, bedrijven, kennisinstellingen en burgers activeren.

Sociaal innovatoren en sociaal ondernemers tonen de weg naar een nieuwe samenleving. Hoe meer er zijn, en hoe sterker ze zijn, hoe sneller we tot systeemverandering gaan komen.

Katia Verhaeren (rechts) van Villa Clementina
Katia Verhaeren (rechts) van Villa Clementina - Frank Toussaint

Sociaal innovator of sociaal ondernemer?

Iedereen kan werken aan een betere toekomst. Doe je dat als burger, als vereniging, als overheid, als bedrijf of kennisinstelling? Dan spreken we over sociale innovatie. Breng je zelf producten of diensten op de markt en realiseer je zo je sociale, culturele of ecologische missie? Dan ben je een sociaal ondernemer. Dat verschil is natuurlijk niet zwart-wit: de hybride businessmodellen zitten in de lift. En for the record: ja, je kan winst maken én ecologische en sociale waarde creëren!

Liesbet Colson en Saar Fivez van TriVelo

Van de theorie naar de praktijk

Wil je sociaal innovatieve projecten leren kennen? We zagen in de voorbije jaren heel wat vernieuwende praktijken groeien met positieve maatschappelijke impact.

Bloeiend ecosysteem

Sociale innovatie is niet nieuw. Integendeel: het is het vervolg op een lange traditie, van mutualiteiten, kinderopvang, microkredieten, vrouwen- en jeugdbewegingen ... Alleen zijn de uitdagingen vandaag zo prangend, en de oplossingen zo hard nodig, dat er steeds meer veel aandacht is voor sociale innovatie. Het ecosysteem van incubatoren, consultants, financiers ... kent de laatste jaren een enorme boost. De Sociale InnovatieFabriek kent het ecosysteem en sluit strategische partnerschappen om sociale innovatie en sociaal ondernemerschap mainstream te maken.